Ақоид тест.(1)

Аллоҳ таолонинг илми маъдумга боғланади лекин муҳол нарсага боғланмайди; Аллоҳ таолонинг илми фақат муҳол нарсаларга боғланади

Аллоҳ таолонинг таквин сифати Имом Ашарий наздида Аллоҳ таолонинг ҳақиқий азалий сифати; Аллоҳ таолонинг таквин сифати Имом Ашарий наздида изофа ҳисобланади.

Имом Абу Ҳанифа(ра)муташобиҳ оятлар борасида тафвизга юрганлар; Имом Абу Ҳанифа(ра) муташобиҳ оятлар борасида таъвилга юрганлар

Аллоҳ таоло бошқада қоим болган Аллоҳ таолонинг ҳақиқий озининг сифати бўлмаган калом сифати билан мутакаллимдир дейишади.; Аллоҳ таолонинг ҳодис сифати дейишади

Баъзи ашарийлар наздида битта сифат мотуридийлар наздида бешта сифат; Баъзи ашарийлар наздида бешта сифат мотуридийлар наздида эса битта сифат ҳисобланади

Фахриддин арРозий; Имом Ашарий

Фосиқ бўлади деганлар; Кофир бўлади деганлар

Мутазилилар нафсий каломни ҳодис дейишади?; Мутазилилар нафсий каломни ҳодис дейишади лекин Аллоҳни зотида қоим дейишади

Ашарийлар наздида Аллоҳни каломини эшитиш мумкин. Мотуридийлар наздида Аллоҳни каломига далолат қиладиган овозни эшитиш мумкин.; Мотуридийлар наздида Аллоҳни каломини эшитиш мумкин. Ашарийлар наздида Аллоҳни каломига далолат қиладиган овозни эшитиш мумкин.

Аллоҳни каломини китоб ва фаришта воситасиз эшитганлари учун.; Аллоҳ билан тўғридан-тўғри гаплашганлари учун.

Ашарийлар наздида ҳодис Мотуридийлар наздида азалий; Мотуридийлар наздида ҳодис Ашарийлар наздида азалий

Тафтазоний наздида “Таквин” ҳодис, Насафий наздида азалий.; Насафий наздида “Таквин” ҳодис, Тафтазоний наздида азалий.

Ҳақиқий; Мажоз

Нажжорийлар; Мўътазилийларнинг оммаси

Мўътазилийларнинг баъзилари; Ашарийларнинг баъзилари

Мўътазилийларнинг оммаси; Карромийлар; Нажжорийлар

Таквин билан мукавван бир.; Таквин мукаввандан бошқа.

Шофеий

Ҳанафий

Мотуридий; Ашъарий

Мотуридий; Ашъарий

Мотуридий; Мутазилий

Мотуридий; Мутазилий; Ашъарий

Мотуридий; Мўътазилий; Ашъарий

Мотуридий; Мўътазилий

Мотуридий; Ашъарий

Мўътазилийлар; Рофизийлар

Мўътазилий

Мўътазилийлар

Ақлан жоиз, нақлан жоиз эмас.; Ақлан ҳам нақлан ҳам жоиз эмас.

Мўътазилийлар

Китоб, суннат ва ижмои уммат билан.

Мутазилийлар

Ҳали сунна вал жамоа; Баъзи мовароуннаҳр уламолари

Аллоҳ таоло ва унинг сифатларини тили билан иқрор бўлувчи; Аллоҳ таоло ва унинг сифатларини тасдиқ қилиб, куфр аломатларидан бирини қилувчи

Тасдиқ

Карромийлар

Мутазилийлар ва жабарийлар; Ҳанафийлар ва мовароуннаҳр уламолари

Йўқ; Амалга қараб

Фаришта, жинлар ва инсонларнинг илми киради; Фаришталарнинг, жинларнинг ва инсонларнинг илми киради, Аллоҳ таолонинг илми мустасно

5та - кўриш, эшитиш, ҳидлаш, таъм билиш ва ушлаш

Ихтилофли бўлиб саҳиҳи жоиз

Ялғонга келиши мумкин бўлмаган кўпчилик томонидан ривоят қилиниши; Кўпчилик томонидан ривоят қилинган бўлиши

Китоб берилган бўлиши; Мўжиза берилган бўлиши

Мутавотир бўлмагани учун; Етиб келишида шубҳа бўлгани учун

Аъзолар саломат бўлиши; 5та ҳис билиш аъзоси орқали билиниши

Мулоҳидалар ва васанийлар; Мўтазилалар

Иктисобий

Пайғамбар юбориш муҳол эмас

1, 3, 4; 1, 2, 4

Эргашади. Шариати насх қилингани учун.; Эргашади, чунки шариат ўзгармайди.

30; 35

Ҳашавия; Муътазила

Сағира ҳам кабира ҳам содир бўлмайди; Фақат кабира жоиз эмас

У жин бўлган; Унинг асл яратилиши гуноҳга мойил эди

Назми билан; Унинг мўъжизакорлиги билан

Бидъатчи; Фосиқ

Фосиқ; Мунофиқ

Олам муҳдас бўлгандан, унга муҳдис бўлиши шарт; Оламнинг пайдо бўлиши унинг яратувчиси борлигини исботлайди

Бурҳанут татбиқ; Бурҳон ал-истиқрор

Ҳақ Таолони ҳузурида ғойри мақдуротлар ҳам маълум; Аллоҳнинг билими чексиздир

Агар осмонлар ва ерда Аллоҳдан бошқа худолар бўлганида, албатта, улар бузилиб кетган бўлар эди. Бас, Аршнинг Роббиси бўлмиш Аллоҳни улар сифатлаётган нарсалардан поклаб (ёки Ўзига шерик қилаётган нарсалардан) Холидир.; Агар ҳар бир илоҳ ўзи яратган нарсаси билан (кичик бир нарсани яратиб) ғолиб келмоқчи бўлса ва баъзилари баъзилари устидан ғолиб келмоқчи бўлса, осмонлару ердаги барча нарсалар бузилиб кетган бўлар эди. Бас, улар тавсифлаётган нарсалардан Аллоҳ покдир.

Сониъни ягона эканлиги; Фасадул олам

Умум ва ҳусус мутлоқ; Тасовий

2 қисм; 3 қисм

Чунки араз зотида қойим бўлмайди, балки маҳалга муҳтож бўлади; Чунки Аллоҳ Таоло моддий эмас

Насронийлар; Мужассималар

Ла ястақирру фи макан; Ҳеч бир жойда қарор топмайди

Жабарийларнинг; Муътазилийларнинг

Тўғри.

Тўғри.

Шубҳасиз Мотуридийларнинг.

Ҳа; Йўқ.

Муътазилаларнинг.; Ашъарийларнинг.

Йўқ.

Аллоҳнинг.

Барчаси ўзининг ажли билан.; Баъзиларини умри кесилган.

иккала жавоб ҳам нотўғри.

Ҳа. Ҳаром ва ҳалол ризқларни барчасини Аллоҳ таоло беради.

Йўқ. Ёлғиз ва ягона Аллоҳ таола ҳидоят соҳибидир.

Аллоҳ таолога ҳеч нарса вожиб эмас.

Кофир бўлади.; Мубтади бўлади.

«اﻟنﺎر يﻌرضﻮن ﻋﻠيهﺎ غدوا وﻋشيﺎ ويﻮم ﺗقﻮم اﻟﺴﺎﻋة أدﺧﻠﻮا آل فرﻋﻮن أشد اﻟﻌذاب»; «اﻟقبر روضة ﻣﻦ ريﺎض اﻟجنة أو حﻔرة ﻣﻦ حﻔر اﻟنيران»; Барча жавоблар тўғри.

Қадарийлар ва Жаҳмийлар.; Баъзи мòътазилийлар ва Рофизийлар.

Аллоҳ таоло òликларни қабрларидан уларни аслий жузларини жамлаган ва руҳларини уларга қайтарган ҳолатда чиқаришидир. Буни инкор қилувчи кофир саналади.

«Амаллар араздир. Ва агарчи уларни қайтариш мумкин бòлса ҳам уларни ўлчаш мумкин эмас. Чунки бу амаллар Аллоҳ таоло учун маълумдир. Бас уни вазнлаш бекордир» - деб билгани учун буни инкор қиладилар.

Иншиқоқ сурасининг 7 - 8 - оятлари

Аллоҳ таолони кўришни ақл инкор қилмайди.; Аллоҳ таолони қиёматда кўриш мумкин.

Аллоҳ таоло бандада уларни кўриш қудратини яратмаган.; Таъмлар ва ҳидларда кўриниш хусусияти йўқ.

وجﻮه يﻮﻣئذ نﺎضرة إﻟﻰ رﺑهﺎ نﺎظر; Уларнинг юзлари ўша куни Парвардигорига боқувчидир.

Ижмо собит.

100 марта

Аллоҳ таоло яратади.; Аллоҳ таоло банданинг ихтиёри билан яратади.

Мўътазилийлар

Мажусий

Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ва саҳобалар шаҳодат калимасини айтган кишининг қалбидаги ҳолатни суриштирмасдан мўмин деб ҳукм қилганларини.; Тил билан иқрор қилинмаган ҳар қандай тасдиқ бекор эканлигини.

Фақат тил билан иқрор бўлган кишини мўмин деб ҳисоблаш борасида.

Ҳар бири ўз давридаги адашган ва бидъатчи тоифаларга қарши берган раддияларига кўра турлича бўлган. Имом Абу Ҳанифада амал иймон ҳақиқатига кирмайди, бошқа фақиҳлар наздларида эса, киради.

Иймоннинг ўзи эмас, балки қалбдаги унинг нури ва самараси зиёда бўлади, деб тафсир қилинади.; Бу оятлар иймоннинг зиёда бўлиши мумкинлигини билдиради.

Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳда ҳам, бошқа фақиҳларда ҳам амални тарк қилиш билан мўмин банда иймондан чиққан, деб ҳукм қилинмаслигидир.

Муржиъаларнинг

Ҳар бир мусулмон киши мўмин ҳисобланмайди, лекин ҳар бир мўмин киши мусулмон ҳисобланади.

Мунофиқ ўзининг тилидаги иқрори билан мусулмон ҳисоблансада, қалбий тасдиғи топилмагани учун мўмин ҳисобланмайди, зеро, мўминлик учун ҳам қалб тасдиғи, ҳам тилнинг иқрори шарт эди.; Мунофиқнинг исломи комил иймон даражасига етмайди.

Бўлади, лекин айтмаслик афзал ҳисобланади.; Агар иккиланиб қолса, жоиз.

Банданинг аввалги ҳаётидан қатъий назар, кетар пайтидаги ҳолати эътиборлидир.; Агар мўмин ҳолатда ҳаётдан кўз юмса, бир умр мўмин ҳисобланади.

Ҳанафийлар ҳолга эътиборан уни айтишга ҳожат йўқ дейдилар.; Шофиийлар оқибатга эътиборан уни айтишга ҳожат бор дейдилар.

БАЬЗИ КАРРОМИЙЛАР

Ҳа

ЙУК

Кофир бўлмайди

Мумкин бўлган номавжуд воқеликда учрайди

Мўьтазилийлар

Ижобат қилинади

Мўтазилийлар; БАЪЗИ АШЪАРИЙЛАР ВА МУҲТАЗИЛИЙЛАР

Йўқ; Мужтаҳиднинг фикрига боғлиқ бўлади

Шараф ва мартабада улуғлиги учун; ЯРАТИЛИШДА МУҚАДДАМ БЎЛГАНИ УЧУН

Мушрика ёки мўмина эканини билиш учун; Жориянинг иймонини синаш учун

2 та; 3 та

Салаф уламолар; Ашъарийлар

Мумкин эмас; Фақат яратилганларга ўхшатиш мумкин

Даҳрийлар; Мўтазилалар

Файласуфлар; Мўтазилалар

Мўтазилалар; Жаҳмиялар

Мумкин эмас; Фақат биргина қадим илоҳ бўлиши мумкин

Аҳли сунна; Мўтазилалар

Кўпчилик мўтазилийлар; Барча мўтазилийлар

Файласуфлар; Мўтазилийлар; Жаҳмиялар

Мўтазилийларнинг кўпчилиги; Жаҳмиялар

Жаҳмия; Файласуфлар; Мўтазилийлар

Ибни Аббос р.а; Ибни Масъуд р.а

9 та; 7 та

Иккаласи ўртасидаги манзила; Фосиқ

Ховорижлар; Жаҳмиялар

Таркибий тузилишида фарқ бор; Илм ва маърифат бир-бирини тўлдиради

Аъён; Жавҳар

2 хил; 4 хил

Йўқ дейди; Исбот қилади

Ўз зотида қоим бўла олмаслигида; Араз ҳодиса, айн эса қадимдир

Ҳодис; Азалий

У аразлардан бўлиб боқий эмасдур; Ҳаракат доимо ўзгариб туради

Бошланиши бўлмаган аввалдир; Ундан олдин йўқлик ўтган нарса

Ashariylar nazdida Allohni kalomini eshitish mumkin.; Moturidiylar nazdida Allohni kalomiga dalolat qiladigan ovozni eshitish mumkin.

Allohning kalomini kitob va farishta vositasisiz eshitganlari uchun.; Alloh bilan to’g’ridan-to’g’ri suhbat qurganlari uchun.

Ashariylar nazdida hodis, Moturidiylar nazdida azaliy; Moturidiylar nazdida hodis, Ashariylar nazdida azaliy

Alloma Taftazoniyning nazdida “Takvin” hodis bo’lsa Nasafiy nazdida azaliy; Alloma Nasafiy nazdida “Takvin” hodis bo’lsa Taftazoniy nazdida azaliy.

Haqiqiy; Majoz; Bu masala ahli ilm o'rtasida ixtilofli

Najjoriylar; Karromiylar

Mo’taziliylarning ba’zilari; Najjoriylar

Mo’taziliylarning ommasi; Najjoriylar

Takvin mukavvandan boshqa; Ular orasida mohiyatan farq yo'q

2; 3

Moturidiyya: Alloh taoloning iroda sifatI azaliy, zotida qoim bo’lgan sifat. Najjoriyya: Alloh taolo o’zining hodis bo’lgan iroda sifatI bilan iroda qiladi.; Moturidiyya: Alloh taoloning iroda sifatI azaliy, zotida qoim bo’lgan sifat. Najjoriyya: Alloh taolo zoti bilan iroda qiladi, sifatlari bilan emas.

Аллоҳ таоло сифати билан эмас зоти билан ирода қилади; Аллоҳ таоло зотида қоим бўлмаган ҳодис сифат билан ирода қилади

Мўтазила

Мотуридийя: бу дунёда кўриш мумкин эмас, охиратда кўрилади. Ашъарийя: бу дунёда кўриш мумкин, охиратда кўрилади.

Мўтазилия, хорижийлар ва баъзи муржиа

Таълиқ топиш пайтида собит бўлмаслик; Мумкин тақдиротлардан бирор нарсага собит бўлмаслик

Кўриш мумкин

Аллоҳ таоло Зоти билан ирода қилувчи, сифатлари билан эмас; У Аллоҳнинг зотида ҳодисдир

Ашъарийлар

Ашъарийлар

Ҳодис; Нисбий тушунча

Ирода ва қудратнинг самараси; Яратувчи билан махлуқнинг орасини боғлаб турувчи изофа

Оятда сароҳатан келмаганлиги учун; Кўриш деган феъл турлича таъриф берилганлиги учун

Ҳеч ким ҳеч қачон Аллоҳни кўра олмаслигига

Мотуридийлар; Хаворижлар ва муътазилийлар

Мавжудлик; Мумкинул вужудлик

Аллоҳ таоло зотида қоим бўлмайдиган ҳодис ирода билан хоҳлайди.; Аллоҳ таоло зоти билан ирода қилувчи сифати билан эмас.

Ашъарийлар; Муътазилилар

Фелий; Муштарак

Ҳодис; Азалий

Ҳодис; Азалий

هي ﺻﻔة حﺎدثة قﺎﺋمة ﺑذاﺗه ﺗﻌﺎﻟﻰ; هي ﺻﻔة ازﻟية قﺎﺋمة ﺑذاﺗه ﺗﻌﺎﻟﻰ ﺗقﺘضﻰ ﺗخصيص اﻟمﻜﻮنﺎت ﺑﻮحه دون وجه. فﻰ وقت دون وقت

Мўтазилийлар; Жабарийлар

Имкон; Ҳудус

Мажусийлар битта шекрини исбот қилишади булар эса саноқсиз шерикларни исбот қилишади; Мўътазилийлар Аллоҳга шерик қўшишган

Мўътазилийлар Аллоҳга битта шерикни исбот қилдилар.; Мажусийлар бу холатда Мўътазилийлардан яхшироқдирлар. Чунки улар Аллоҳга битта шерикни исбот қилдилар. Мўътазилийлар эса саноқсиз шерикларни исбот қилдилар.

Жабарийларга

Мажусийларга; Насронийларга

Аллоҳни дунёда кўз билан кўриш мумкинлигига далил дейдилар.; ..тўғри жавоб йук………..

Аллоҳни тушда кўриш муҳол эканлигида; Бундай масалаларда таваққуф қилиш афзаллигида

Мотуридийлар: бандаларнинг феълларини Аллоҳ таоло яратади. Мўътазилийлар: бандалар õз феълларини õзлари яратади.; Мотуридийлар: бандаларнинг феълларини Аллоҳ таоло яратади. Мўътазилийлар: бандаларнинг феълларини Аллоҳ таоло яратади.

Мўътазилийлар

Бандаларни феьлларини Аллоҳ таоло яратади.

Мумкин.; Бу масалада турли фикрлар мавжуд.

Мўътазила; Карромийлар

Муҳаммад ибн Сирин; Имони Аъзам

Мавсула; Масдарийя; Замонийя

Тушларида Қуръонни аввалидан охиригача Аллоҳ таолога ўқиб берганлар.; Аллоҳ таолони тушида кўриб Ундан энг афзал ибодат ҳақида сўраганда, У Зот «Қуръон тиловати» деб айтган.

Руъят жиҳат ва сифатлари билан кўриш, идрок жиҳат ва сифатларисиз кўриш.; Идрок жиҳат ва сифатлари билан кўриш, Руъят жиҳат ва сифатларисиз мутлақ кўриш.

Аллоҳ таоло кўзни қорачиғига сиғмайди.; Аллоҳ таоло кўзга кўриниш сифатларидан олий.; Аллоҳ таолонинг нури инсон кўзига чидамайди.

2 хил; 3 хил

Мўътазилалар ва рофизийлар; Жабарийлар

Ҳа.; Фақат эгасининг изни билан.

Рофизийлар ва Мўътазилийлар; Мўътазилийлар ва Карромийлар

Ризқ - Аллоҳ уни тирик жониворларга йўналтирган ундан манфаатланиш ман қилинмайдиган нарса.; Ризқ - тирик жониворлар уни ейдиган ва молик ўзининг мулкидан ейдиган нарса.; Ризқ фақат ҳалол йўл билан топилган нарсадир.

Бандага манфаатлироғини бериш вожиб дейди.; Аллоҳ бандага яхшилик қилишни вожиб деб билади.

Аҳли сунна; Жабарий

Аҳли сунна наздида ҳақ йўлни яратиш, мўътазилийлар ҳақ йўл баёни.; Мўътазилийлар наздида ҳақ йўлни яратиш, аҳли сунна ҳақ йўл баёни.; Аҳли сунна ҳақ йўлни яратади, мўътазилийлар эса уни баён қилади.

Қизил; Қора; Кўк

Аллоҳ таоло ҳайвонга йўналтирган ва ҳайвон уни ейдиган нарса учун қўйилган исмдир.; Ундан фойдаланиш ман қилинмайдиган нарса учун қўйилган исмдир.; Ҳалол йўл билан топилган ва истеъмол қилинган нарсадир.

Мўътазилийларга; Жабарийларга

Барчанинг наздида; Ашарийлар ва Мотазилийларнинг наздида.

Ҳа, Мотуридийларнинг наздида.; Йўқ, Ашарий ва Мотазилийларнинг наздида.

Ҳа, сабаб йўлига кўра мажозан.; Ҳидоят фақат Аллоҳга хос.

Ҳидоят тўғри йўлни баёни.; Ҳидоят талаб қилинган нарсага етказувчи далолатдир.

Касб; Ихтиёр

Феълнинг натижаси; Феълнинг сабаби

Банда унинг юзага келишига тўсқинлик қила олмайдиган нарса; Юзлаштириш

Банда унинг юзага келишига тўсқинлик қила олмайдиган нарса; Банда унинг юзага келишига тўсқинлик қила оладиган нарса

Ашъарийларга; Жабарийларга

Мўътазилалар; Карромийлар

Ҳа.; Тўғри жавоб йўқ.

Муътазилада бор.; Иккаласида ҳам йўқ.

6 та инкор этганлар.; 7 та инкор этганлар.

Муътазилийлар.; Аҳли сунна вал жамоанинг баъзи уламолари.

Жуҳамийлар.; Мўътазилийлар.

3 турли; 2 турли

Дунё ҳаёти, барзах ҳаёти, охират ҳаёти; Онанинг қорни, дунё ҳаёти, барзах ҳаёти

Мотуридийлар: (الرزق-لما يسوقه الله تعالى إلى الحيوان فيأكله). Мўтазилийлар: (الرزق-بما يتغذى به الحيوان).; Мотуридийлар: (الرزق-بما لا يمنع من الانتفاع به). Мўтазилийлар: (الرزق-بما يتغذى به الحيوان).

Аҳли сунна: ҳидоят-талаб қилинган нарсага етказувчи далолат. Мўътазилийлар: ҳидоят-талаб қилинган нарсага етказувчи йўлга айтилади.; Аҳли сунна: ҳидоят-талаб қилинган нарсага етказувчи йўлга айтилади. Мўътазилийлар: ҳидоят-талаб қилинган нарсага етказувчи далолат.

Аҳли сунна: бандаларни манфаатини кўзлаб иш қилиш Аллоҳ таолонинг зиммасига вожиб.; Мўтазилийлар: бандаларни манфаатини кўзлаб иш қилиш Аллоҳ таолонинг зиммасига вожиб эмас.

Мотуридийлар: амаллар тарозида тортилади.; Мўтазилийлар: амаллар тарозида тортилмайди.

Кофир бўлади.; Иймондан чиқади.

Жалолиддин Румий; Исфаройиний

Мўтазилалар; Жаҳмийлар

Ёш болаларга савол бўлмайди.; Баъзи болаларга хосдир.

Сирот, баъс, савол.; Сирот, ҳавз, китоб.

Жалолиддин Суютий.; Жалолиддин Румий.

Бу ҳақда икки хил қараш бор: 1)ўнг томондан берилади; 2) бу ҳақда гапирмасликни афзал кўриш.; Орқа томондан берилади.

Фалсафашунослар томонидан қайта тирилиш борасида.; Танасух борасида.

Танасух йўқ, унга эътиқод қилмаймиз.; Танасухга эътиқод қилмаймиз, балки Баъсга эътиқод қиламиз.

Мўтазилийларнинг барчаси.; Жаҳмийлар.

Жаҳмийлар.; Мўтазилийлар.

Карромийлар.; Жаҳмийлар.

Аксар мўтазилалар; Баъзи ашъарийлар

Мўтазилийлар; Файласуфлар

Мўътазилийлар; Хаворижлар

Файласуфлар; Мўътазилийлар

Эътироз учун; Таносухни инкор қилиш учун

Жаҳмиялар; Мўътазилалар

Жаҳмийлар; Муржиалар

Абу Исҳоқ Исфироий; Абу Ҳомид Ғаззолий

Муътазилалар; Ашъарийлар

Хаворижлар; Муътазилалар

Иттифоқ бўлгани сабабли; Қуръон ва Суннатга асосан

Хаворижлар; Ашарийлар

Кабоир билан мўмин кофир бўлмайди, бунга ижмо тўлиқ.; Гуноҳи кабира қилган мўмин абадий дўзахда қолади.

Китобат ва вазнланиш абас дейдилар; Китобат жоиз ва вазнланиш эса абас дейдилар

Аҳли сунна вал жамоа; Мўътазилийлар

Феълий куфр; Лафзий куфр

Хаворижлар; Мўътазилалар

9 та; 8 та

Қофир ва муминларнинг ҳақига дуо ва мағфират сўраш жоиз

Иймондан чиқмайди ва куфрга кирмайди

Иймондан чиқиб кофир бўлади

Иймондан чиқиб кофир бўлади

Фосиқ дейдилар; Мўмин ҳам эмас кофир ҳам эмас мунофиқ ҳам эмас дейдилар

2 хил; 3 хил

Қалбий куфр; Эътиқодий куфр

Мўтазилийлар; Жуҳамийлар ва мўтазилийлар

Мўтазилийлар; Аҳли сунна вал жамоа

Мўътазила

Шариат намоз, рўза, ҳаж каби амаллар каффорат бўладиган гуноҳларни сағира, каффорат бўлмайдиганларини кабира деб номлаганлиги; Гуноҳнинг зарари кабиранинг зарарини энг адносидан оз бўлса сағира, тенг бўлса ё ортиқ бўлса кабира; Ҳаммаси тўғри

Аҳли сунна вал жамоа; Тўғри жавоб йўқ

Мўътазилалар; Хаворижлар; Баъзи мўътазилалар

Мўътазилийлар; Тўғри жавоб йўқ

Хорижийлар; Мўътазилийларнинг баъзиси

Хаворижлар

Ёлғонга чиқаргани; Инкор ва бош тортиш

Уни қилган кофир бўлади; Уни қилган мўмин ҳам, кофир ҳам бўлмайди

Кабира гуноҳни қилиб, сўнг тавба қилганга; Фақат сағира гуноҳни қилганга

Кабира гуноҳни қилиб, сўнг тавба қилганларга; Фақат сағира гуноҳни қилганларга; Жаннатдаги даражани ошириш учун муҳсинларга

Шаҳидларга қилинадиган шафоат; Жаннатдаги даражани оширадиган шафоат

Аллоҳнинг фазли

Дўзахда абадий қолади

Йўқ, ундай деб бўлмайди, чунки у мушрикдир; Луғатан мумкин

Йўқ; Бу иймонга зиддир!

Савоб амалларга кўра жаннатда даражалар кўтарилиши

Пайғамбаримиз (с.а.в.) ва бошқа пайғамбарларнинг шафоатлари

Мотуридийлар: Аллоҳ таоло бандаларнинг катта ва кичик гуноҳларини тавба ё тавбасиз ҳам кечириши мумкин. Мутазилийлар: Аллоҳ таоло бандаларнинг кичик ва катта гуноҳларини тавба билангина кечириши мумкин.

Иймоннинг рукни 1 та

Жаннатга кирганларнинг даражасини кўтариш; Дўзахга гуноҳи кабираси туфайли кириб кейин чиқадиганлар; Азобга ҳақли бўлганни азобини енгиллатиш

Тасдиқ соқит бўлишни эҳтимол қилади ва иқрор соқит бўлишни эҳтимол қилмайди

Тасдиқ иймоннинг рукни ва иқрор эса дунёда ҳукмлар жорий бўлиши учун шартдир

Мўътазилийлар

Мўтазилийларнинг баъзиси; Мўтазилийларнинг ҳаммаси

Абу Мансур ал Мотуридий; Мўътазилийлар

Жаббоий тавба шарти билан; Шамсул аимма

Субутий; Жалолий

Карромийлар; Мушаббиҳалар

Суннат; Мустаҳаб

Бўлади; Зоида бўлади ноқис бўлмайди; Ноқис бўлади зоида бўлмайди

5та; 6та

Ҳам набий ҳам росул; Ҳаммаси тўғри

7та; 4та

Мумкинмас; Хос одамларга бўлиши мумкин

Мўътазилалар; Муаттилалар

Жабарийлар

Ато ибн Восил; Восил ибн Ато

Субутий; Жамолий

Нубувватдан олдин қилиши мумкин; Улар маъсумдирлар

Муржийлар; Жабарийлар

Жисман ва руҳан; Фақат руҳан

Тавҳиди рубубиятга; Икковига ҳам

Қуръон билан; Ҳадис билан

Жабарий

Амрий; Ҳукмий

Мўътазилийлар

Мўътазилалар.; Муаттилалар.

Тилда иқрор, дилда тасдиқ.; Дилда тасдиқ.

Оҳод ҳадислар билан собит бўлган масалаларида; Зарурий масалаларда

Чунки улар Аллоҳ таолонинг калом деган алоҳида сифати йўқ деб биладилар; Чунки Қуръони Карим бандалар тамонидан ўқилади, ёзилади ва ёдланади.

Мутавотир ҳадис билан.; Мутавотир даражасига яқин бўлган машҳур ҳадис билан.

Мўътазилалар.; Қадарийлар.

Бошқанинг сўзини далилини ўрганмаган ҳолда қабул этмоқ; Ўзидан билгувчироқ олимнинг ҳаракатларига, сўзларига тақлид этмоқ

819 ҳ; 711 ҳ

Мотуридий; Ашъарий эътиқодида

Қадарийларнинг; Жабарийларнинг

Нажжорийлар.; Жаҳмиялар.; Мўътазилалар.

Ҳаёт илм ва қудратнинг қиёсий кўринишидир; Ҳаёт илм ва қудратнинг имконсиз эмаслигидир

Аҳли кабирани дўзахга ҳукм қилиш; Қуръонни махлуқ дейиш

2 та.; 1 та.

Мужтаҳид бўлмаган кишига нисбатан бўлган тақлидий имон дуруст эмас; Шубҳа билан қилинган тақлидий имон дуруст эмас; Шубҳали кўринган шаҳсга нисбатан бўлган тақлидий имон

Зотий сифатлар.; Субутий сифатлар.

Карромийлар.; Мушаббиҳалар.

Хорижийлар.*

Уларнинг гуноҳи кечирилади деб умид қилинади.; Улар Аллоҳ таолонинг машияти остидадир

Асли маълум кайфияти ноъмалум бўлган сифатлар; Асли ва кайфияти ноъмалум бўлган сифатлар

Қилинган, ноҳақиқий сабаблар.*

Мўътазилалар.*

Кулмоқ, йиғламоқ, қорин очмоқ.*

Ҳукмий тарзда ёзилган; Қатъий тарзда ёзилган; Васфий тарзда ёзилган

Пайғамбар сифатида маъруф бўлмаган шахслар.*; Солиҳ инсонлар.; Солиҳ подшоҳлар.

Бошқанинг сўзини, далилини билмай, ўрганмай қабул қилмоқ.*

Динидан чиқади.*

Исмлар муштоқ, сифатлар масдар ҳолда бўлади.*

Пайғамбар чиқмайди.*

Мўманун биҳ эътибордан.*

Ҳаётийлиги, гапиришлиги, кўришлиги.; Қудратлиги, илм, хоҳлашлик.; а ва в жавоблар тўғри.

Муржийя.

Гуноҳи кечирилади.; Аллоҳнинг хоҳишида бўлади.

Қадарийя тоифаси.

2 та.; 3 та.

Хавориж тоифаси.

Кофир.

Анбиё 47- ояти.

Йўқ, улардан афзал эмас.; Баъзисидан афзал.

Пайғамбарларни кўрганлар.; Пайғамбарлар билан бир замонда яшаганлар.; Пайғамбарларга эргашганлар.

Иккаласининг фарқи йўқ.; Набийлар дин олиб келган.

Кофир, мушрикларга; Зинокор, мастларга

Ўқилади.; Ўқиса дуруст.

Хорижийлар.; Жаҳмийлар.; Муътазила.

Кофир

Чиқиши ҳақ.; Қиёмат аломатларидан бири.

Ҳа, адашганлари ҳам бўлган.; Гоҳида гуноҳ қилишади.

Барчасидан афзал.

Чиқмаган.

Олимлар.; Тақводорлар.

Тавҳид ва иймон масаласини

Мотурудий, Ашъарий.

Тил билан иқрор қалб билан тасдиқ, арконларга амал қилиш.

Нурдан.

Жаброил, Мекоил, Исрофил, Азроил.

4 та

7 та Ҳаёт, Қудрат, Илм, Калом, Самиь, Васар, Ирода.

Мумкин эмас.

Кофир.

Буларнинг ҳаммаси Қуръон Аллоҳ таоло улардан хабар берган.

Унинг азалий сифати.

Унинг барча сифатлари махлуқларнинг сифатларига ўхшамайди.

Булар Аллоҳ талонинг кайфияти номаълум сифатларидир.; Булар ҳақиқий қўл юз ва нафслардир.

Ўзининг одатий йўлидан жорий бўлади.; Ўзининг йўлидан гоҳида Аллоҳ таолони ҳоҳиши билан жорий бўлади.; Аллоҳ таолонинг ҳоҳиши қазо ва қадари Лавҳил маҳфузда ёзишда мувофиқ.

Ҳа билади.

Ваъдалашиш.

Аллоҳ таолонинг рубубийятида.

Йўқ.

Барча ишлари ҳақиқатдан уларнинг касби.

Аллоҳ таоло яратади.; Баъзисини Аллоҳ таоло, баъзисини ўзлари.

Имом Аъзам

Сўфи Оллоёр

Самарқандда

73 фирқага

Ҳазрати Али

20 та; 30 та; Тўғри жавоб йўқ

Инжил

50 та

Фарз

Ўлчов

7 та; 6 та; Тўғри жавоб йўқ

Боғ

7 та; 10 та; Тўғри жавоб йўқ

Бақара; Тўғри жавоб йўқ

Аъроф 180

Мусо а. с

Ҳадича р.а

Абдуллоҳ

40

23 йил

63 ёш

Абдуллоҳ; Абдулуззо

32 йил; Тўғри жавоб йўқ

Усмон р.а; Тўғри жавоб йўқ

Суннат; Мустаҳаб; Мубоҳ

Суннат

Муржия

Ишонч

7 хил

7 та; 6 та; Тўғри жавоб йўқ

Мисрда

Тўғри жавоб йўқ

Анбиё 23

Аллоҳ

Кофир

4 томон; 6 томон

Макка

Катта гуноҳ қилганларга; Барчага

Уйғоқликларида; Руҳлари билан

Қиёмат; Ҳашр

Аҳд

Иброҳим а.с

2 хил; 3 хил

124 минг; 224 минг

Дўзахда абадий; Дўзахга абадий қолмайдилар

Жаннатий дейиш мумкин; Қатъий айтмаймиз

Жоиз; Мустаҳаб

Аниқ етади; Етиши мумкин

3 та; 2 та