Kimyo
Sirt hodisalar va adsorbtsiya. Xramatografiya
muallif: ISMOILOVA · 30 ta savol ·
2 saqlash
QuizPilotda o'ynash
#1
1) Sirt tarangligi nima?
- Ikki faza orasidagi interfaial kuchlanishni aniqlaydigan fizik xossadir, ammo u faqat gazlar uchun xos.
- Qattiq jismning suyuqlikda erishini tavsiflovchi parametr bo'lib, haroratga bog'liqdir.
- Gaz bosimi ostida suyuqlikning hajmini oshirishga majburlaydigan jarayonning tezligi.
- Suyuqlik molekulalarining ichki tortish kuchlari natijasida yuzaga keladigan va sirt maydonini kamaytirishga intiladigan kuch.
Javobni ko'rish
Suyuqlik molekulalarining ichki tortish kuchlari natijasida yuzaga keladigan va sirt maydonini kamaytirishga intiladigan kuch.
#2
2) Kapillyar hodisalar qaysi omillar natijasida yuzaga keladi?
- Atrof-muhit bosimi va suyuqlikning zichligi, shuningdek, suyuqlikning termal kengayishi.
- Suyuqlikning sirt tarangligi va devorlarga ho'llanish yoki ho'llanmasligi.
- Faqat suyuqlikning molekulyar massasi va uning bug'lanish tezligi bilan bog'liq holda.
- Qattiq materialning elektr o'tkazuvchanligi va suyuqlikning qaynash nuqtasi.
Javobni ko'rish
Suyuqlikning sirt tarangligi va devorlarga ho'llanish yoki ho'llanmasligi.
#3
3) Fizikaviy adsorbtsiya (fiziadsorbtsiya) qanday kuchlar orqali amalga oshiriladi?
- Kovalent bog'lar.
- Metall bog'lar.
- Van-der-Vaals kuchlari.
- Ion bog'lar.
Javobni ko'rish
Van-der-Vaals kuchlari.
#4
4) Kimyoviy adsorbtsiya (xemiadsorbtsiya) va fizikaviy adsorbtsiya o'rtasidagi asosiy farq nima?
- Kimyoviy adsorbtsiya faqat past haroratlarda sodir bo'ladi, fizikaviy adsorbtsiya esa yuqori haroratlarda sodir bo'ladi.
- Kimyoviy adsorbtsiyada adsorbat va adsorbent orasida kimyoviy bog'lanishlar hosil bo'ladi, fizikaviy adsorbtsiyada esa Van-der-Vaals kuchlari mavjud bo'ladi.
- Kimyoviy adsorbtsiya ko'p qatlamli bo'ladi, fizikaviy adsorbtsiya esa faqat bir qatlamli bo'ladi, ayniqsa yuqori haroratlarda.
- Fizikaviy adsorbtsiya qaytarilmas jarayon bo'lib, adsorbtsiya issiqligi juda yuqori, kimyoviy adsorbtsiyada esa aksincha.
Javobni ko'rish
Kimyoviy adsorbtsiyada adsorbat va adsorbent orasida kimyoviy bog'lanishlar hosil bo'ladi, fizikaviy adsorbtsiyada esa Van-der-Vaals kuchlari mavjud bo'ladi.
#5
5) Langmuir adsorbtsiya izotermasi qanday asosiy taxminlarga asoslanadi?
- Adsorbent yuzasi bir xil (homogen) va har bir adsorbtsiya markazida faqat bitta molekula adsorbsiyalanadi.
- Adsorbent yuzasi geterogen bo'lib, adsorbtsiya issiqligi sirtning to'yinish darajasiga bog'liq emas.
- Adsorbat molekulalari orasida sezilarli darajada tortishish yoki itarish kuchlari mavjud bo'ladi va ularni hisobga olish kerak.
- Adsorbtsiya jarayoni faqat yuqori bosim va haroratlarda sodir bo'ladi, bu esa adsorbatning o'zaro ta'sirini o'z ichiga oladi.
Javobni ko'rish
Adsorbent yuzasi bir xil (homogen) va har bir adsorbtsiya markazida faqat bitta molekula adsorbsiyalanadi.
#6
6) Freundlich adsorbtsiya izotermasi qanday sirtlar uchun ko'proq mos keladi?
- Bir xil (homogen) sirtlar uchun eng yaxshi mos keladi, ayniqsa harorat o'zgarishlarida.
- Geterogen sirtlar uchun, chunki u adsorbtsiya issiqligining sirt to'yinishiga bog'liqligini hisobga oladi.
- Sirtda adsorbatning ko'p qatlamli hosil bo'lishini tavsiflaydi, faqat past bosimlarda qo'llaniladi.
- Molekulyar massasi katta bo'lgan adsorbatlar uchun mo'ljallangan va sirt tarangligini hisobga oladi.
Javobni ko'rish
Geterogen sirtlar uchun, chunki u adsorbtsiya issiqligining sirt to'yinishiga bog'liqligini hisobga oladi.
#7
7) Xromatografiya usuli qanday asosiy tamoyilga asoslanadi?
- Komponentlarning statsionar va harakatlanuvchi fazalar orasida turli tezlikda taqsimlanishiga.
- Moddalarning yorug'likni yutish xususiyatlariga qarab ajratishga.
- Faqat harorat o'zgarishi natijasida moddalarning eruvchanlik farqlariga.
- Molekulalarning elektr zaryadiga va magnit maydondagi harakatiga.
Javobni ko'rish
Komponentlarning statsionar va harakatlanuvchi fazalar orasida turli tezlikda taqsimlanishiga.
#8
8) Gaz-suyuqlik xromatografiyasida (GSX) statsionar faza qanday bo'ladi?
- Qattiq adsorbent, masalan, faollashtirilgan ko'mir yoki silikagel, juda past haroratlarda.
- Suvda erigan polimerlar, xususan, juda past haroratlarda va o'ta muhim suyuqliklarda.
- Qattiq tashuvchi ustiga surtilgan yuqori qaynaydigan suyuqlik.
- Gazsimon modda, odatda azot yoki geliy, juda yuqori bosimda qo'llaniladi.
Javobni ko'rish
Qattiq tashuvchi ustiga surtilgan yuqori qaynaydigan suyuqlik.
#9
9) Yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasida (ESSX) qaysi turdagi detektorlar eng ko'p qo'llaniladi?
- Elektron tutish detektorlari (ETD) va issiqlik o'tkazuvchanligi detektorlari (IOTD) kabi gaz xromatografiyasi detektorlari.
- Luminestsent detektorlar va radiometrik detektorlar, asosan, nuklidlarni ajratish uchun ishlatiladi.
- UV-Vis detektorlar, diodli massiv detektorlar (DAD), refraktometrik detektorlar (RID), mass-spektrometrik detektorlar (MS).
- Elektr o'tkazuvchanligi detektorlari va pH-metrik detektorlar, ayniqsa organik birikmalar uchun.
Javobni ko'rish
UV-Vis detektorlar, diodli massiv detektorlar (DAD), refraktometrik detektorlar (RID), mass-spektrometrik detektorlar (MS).
#10
10) Retensiya vaqti nima?
- Har bir komponentning ustundan o'tishi uchun talab qilinadigan umumiy ishlatilgan erituvchining hajmi.
- Haroratning o'zgarishiga qarab xromatografik ustunning samaradorligini o'lchovchi parametr.
- Adsorbtsiya jarayonining boshlanishidan desorpsiya jarayonining tugashigacha bo'lgan davr.
- Namunaning injektorga kiritilgan paytdan boshlab, detektorda aniqlangan paytgacha bo'lgan vaqt.
Javobni ko'rish
Namunaning injektorga kiritilgan paytdan boshlab, detektorda aniqlangan paytgacha bo'lgan vaqt.
#11
11) Gel-filtratsiyalash xromatografiyasi (GFX) qanday printsipga asoslanadi?
- Molekulalarning kattaligi bo'yicha ajratishga, ustun ichidagi g'ovakli gelga kirish imkoniyatlariga ko'ra.
- Ion almashinuvi reaktsiyalari orqali zaryadlangan molekulalarni ajratishga.
- Moddalarning qutbliligi va ularning statsionar faza bilan o'zaro ta'siriga bog'liq bo'lgan jarayon.
- Maxsus ligandlar va oqsil molekulalari orasidagi biokimyoviy bog'lanishga asoslangan.
Javobni ko'rish
Molekulalarning kattaligi bo'yicha ajratishga, ustun ichidagi g'ovakli gelga kirish imkoniyatlariga ko'ra.
#12
12) Desorpsiya jarayoni nima?
- Kimyoviy reaksiya natijasida yangi birikmalarning hosil bo'lishi va adsorbtsiya markazlari orqali tarqalishi.
- Adsorbtsiyalangan molekulalarning adsorbent yuzasidan ajralib chiqishi.
- Sirtda yangi adsorbtsiya markazlarining hosil bo'lishi.
- Suyuqlik molekulalarining bug'lanishi natijasida sirt tarangligining oshishi.
Javobni ko'rish
Adsorbtsiyalangan molekulalarning adsorbent yuzasidan ajralib chiqishi.
#13
13) Adsorbtsiyaga ta'sir qiluvchi asosiy omillar qaysilar?
- Qattiq jismning elektr qarshiligi va uning issiqlik o'tkazuvchanligi.
- Suyuqlikning elektrokimyoviy potensiali va uning o'tkazuvchanligi.
- Adsorbentning sirt maydoni, harorat, bosim (gazlar uchun) va adsorbatning tabiati.
- Faqat suyuqlikning zichligi va uning kapillyar ko'tarilish qobiliyati.
Javobni ko'rish
Adsorbentning sirt maydoni, harorat, bosim (gazlar uchun) va adsorbatning tabiati.
#14
14) Ion almashinuvchi xromatografiya qanday turdagi birikmalarni ajratish uchun ishlatiladi?
- Yog'da eriydigan vitaminlarni va boshqa qutbsiz moddalarni tozalash uchun.
- Faqat molekulyar massasi kichik bo'lgan neytral organik moddalarni samarali ajratish uchun.
- Yuqori qutblilikka ega bo'lgan, ammo zaryadga ega bo'lmagan birikmalarni ajratish uchun.
- Zaryadlangan molekulalar, masalan, aminokislotalar, oqsillar, nuklein kislotalar va ionlar.
Javobni ko'rish
Zaryadlangan molekulalar, masalan, aminokislotalar, oqsillar, nuklein kislotalar va ionlar.
#15
15) Yupqa qatlamli xromatografiya (YQX) qanday amalga oshiriladi?
- Uzun, nozik ustun ichida, yuqori bosim ostida erituvchini oqizish orqali.
- Faqat gazsimon harakatlanuvchi faza va qattiq statsionar faza yordamida, yuqori haroratda.
- Kolonnadan yuqori bosimda moddalarni ajratish, lekin yuqori haroratli bug'lar bilan.
- Shisha yoki alyuminiy plastinkaga surtilgan adsorbentning yupqa qatlamida, suyuqlikning kapillyar ko'tarilishi orqali.
Javobni ko'rish
Shisha yoki alyuminiy plastinkaga surtilgan adsorbentning yupqa qatlamida, suyuqlikning kapillyar ko'tarilishi orqali.
#16
16) BET izotermasi qanday maqsadlarda ishlatiladi?
- Adsorbentlarning sirt maydonini aniqlash va ko'p qatlamli adsorbtsiyani tavsiflash uchun.
- Adsorbentlarning zarracha kattaligini hisoblash va ularning o'tkazuvchanligini baholash uchun.
- Suyuqliklarda erigan gazlarning miqdorini aniqlash va ularning qutbliligini belgilash uchun.
- Ion almashinuvchi smolalarning sig'imini aniqlash va ularning kimyoviy bog'lanishini o'rganish uchun.
Javobni ko'rish
Adsorbentlarning sirt maydonini aniqlash va ko'p qatlamli adsorbtsiyani tavsiflash uchun.
#17
17) Sirt energiyasi nima?
- Faza chegarasida joylashgan molekulalarning ichki energiyasi ortig'i bo'lib, sirt maydonini oshirish uchun sarflanadigan ishga teng.
- Qattiq jismlarning elektromagnit maydon bilan o'zaro ta'sir qilish qobiliyati va yorug'likni yutish samaradorligi.
- Suyuqlikning erish jarayonida yuzaga keladigan issiqlik miqdori, molekulalarning kinetik energiyasining o'zgarishi bilan bog'liq.
- Harorat o'zgarishi natijasida suyuqlikning bug'lanish jarayoni uchun zarur bo'lgan minimal energiya.
Javobni ko'rish
Faza chegarasida joylashgan molekulalarning ichki energiyasi ortig'i bo'lib, sirt maydonini oshirish uchun sarflanadigan ishga teng.
#18
18) Adsorbentning g'ovakliligi adsorbtsiya jarayoniga qanday ta'sir qiladi?
- Faqat suyuqlik fazasidagi adsorbtsiya jarayonlarida muhim ahamiyatga ega, gaz fazasida emas.
- G'ovaklarning kattaligi adsorbat molekulalarining harakatlanish tezligini oshiradi, lekin umumiy adsorbtsiya hajmini kamaytiradi.
- G'ovaklikning ortishi adsorbtsiya samaradorligini kamaytiradi, chunki bu holda sirt kamayadi.
- G'ovaklikning ortishi adsorbentning sirt maydonini oshiradi va adsorbtsiya hajmini ko'paytiradi.
Javobni ko'rish
G'ovaklikning ortishi adsorbentning sirt maydonini oshiradi va adsorbtsiya hajmini ko'paytiradi.
#19
19) Adsorbtsiyada faollashish energiyasi nima?
- Adsorbatsiyaning ekzotermik tabiatini tavsiflovchi energiya, lekin u faqat past haroratlarda muhimdir.
- Faqat fizikaviy adsorbtsiya jarayonida molekulalarning harakatini boshlash uchun zarur bo'lgan energiya.
- Sirt tarangligini kamaytirish uchun suyuqlik tomonidan bajariladigan ish, faqat yuqori bosimda.
- Kimyoviy adsorbtsiya sodir bo'lishi uchun talab qilinadigan minimal energiya.
Javobni ko'rish
Kimyoviy adsorbtsiya sodir bo'lishi uchun talab qilinadigan minimal energiya.
#20
20) Gaz-suyuqlik xromatografiyasida harakatlanuvchi faza qanday bo'ladi?
- Inert gaz, masalan, azot, geliy yoki vodorod, yuqori bosim ostida.
- Suv eritmasi, turli pH qiymatlari bilan, bu esa komponentlarni ion almashinuvida ajratish uchun ishlatiladi.
- Qattiq adsorbsion material, xususan, zarrachalarning kichik o'lchamlari bilan farq qiladi.
- Organik erituvchi, masalan, metanol yoki asetonitril, suyuqlik fazasida.
Javobni ko'rish
Inert gaz, masalan, azot, geliy yoki vodorod, yuqori bosim ostida.
#21
21) Kontakt burchagi nima?
- Molekulalar orasidagi tortishish kuchlarining o'zgarishini ko'rsatadigan burchak, ayniqsa suyuqlik bug'langanda.
- Kapillyar ichidagi suyuqlik ustunining balandligini belgilaydigan burchak, faqat haroratga bog'liq.
- Suyuqlik yuzasi, qattiq sirt va uchlik faza chegarasi (qattiq-suyuqlik-gaz) kesishgan nuqtada hosil bo'ladigan burchak.
- Ikki suyuqlik fazasi orasidagi interfaial kuchlanishni o'lchovchi parametr va ularning qutbliligini ko'rsatadi.
Javobni ko'rish
Suyuqlik yuzasi, qattiq sirt va uchlik faza chegarasi (qattiq-suyuqlik-gaz) kesishgan nuqtada hosil bo'ladigan burchak.
#22
22) Sirt-faol moddalar (SFM) suyuqlikning sirt tarangligiga qanday ta'sir qiladi?
- Faqat yuqori haroratlarda sirt tarangligini o'zgartiradi, past haroratlarda esa samaradorlik pasayadi.
- Moddaning eruvchanligini pasaytiradi, shu bilan birga sirt tarangligiga bilvosita ta'sir ko'rsatadi.
- Sirt tarangligini pasaytiradi, chunki ular faza chegarasida adsorbsiyalanib, molekulalararo kuchlarni kamaytiradi.
- Sirt tarangligini oshiradi, chunki ular suyuqlik molekulalarining tortishish kuchini kuchaytiradi.
Javobni ko'rish
Sirt tarangligini pasaytiradi, chunki ular faza chegarasida adsorbsiyalanib, molekulalararo kuchlarni kamaytiradi.
#23
23) Katalizatorlar adsorbtsiya jarayonida qanday rol o'ynaydi?
- Faqat mahsulotlarni adsorbsiyalab, reaksiyani teskari yo'nalishda tezlashtiradi.
- Har bir komponentning bug'lanish nuqtasini o'zgartiradi va shu bilan adsorbtsiyani samarali amalga oshiradi.
- Adsorbtsiya jarayoniga bevosita ta'sir qilmaydi, faqat reaksiya haroratini o'zgartiradi.
- Reaksiyaga kirishuvchi moddalarni o'z yuzasida adsorbsiyalab, ularni aktiv holatga o'tkazadi va reaksiya tezligini oshiradi.
Javobni ko'rish
Reaksiyaga kirishuvchi moddalarni o'z yuzasida adsorbsiyalab, ularni aktiv holatga o'tkazadi va reaksiya tezligini oshiradi.
#24
24) Xromatografik kolonnaning samaradorligi nimani anglatadi?
- Komponentlarni qanchalik yaxshi ajrata olish qobiliyatini va piktogrammalarning torligini.
- Faqat ustundan o'tgan erituvchining umumiy hajmini va uning ishlatish tezligini.
- Ustunning uzunligi va uning ichki diametrining o'zgarishi natijasida yuzaga keladigan ko'rsatkich.
- Statsionar fazaning zarracha kattaligi va uning haroratga nisbatan barqarorligi.
Javobni ko'rish
Komponentlarni qanchalik yaxshi ajrata olish qobiliyatini va piktogrammalarning torligini.
#25
25) Adsorbtsiya izobarasi nima?
- Doimiy haroratda adsorbtsiyalangan modda miqdorining bosimga bog'liqligi.
- Doimiy adsorbsiya miqdorida bosimning haroratga bog'liqligi.
- Doimiy bosimda adsorbtsiyalangan modda miqdorining haroratga bog'liqligi.
- Sirt tarangligining o'zgarishi natijasida adsorbatsiyaning bosimga bog'liqligi.
Javobni ko'rish
Doimiy bosimda adsorbtsiyalangan modda miqdorining haroratga bog'liqligi.
#26
26) Elektroforez hodisasi qanday printsipga asoslanadi?
- Neytral molekulalarning yuqori bosim ostida membranalar orqali o'tishiga.
- Yorug'likni yutish yoki tarqatish qobiliyatidagi farqlarga qarab ajratishga.
- Molekulalarning turli qaynash nuqtalari tufayli bug'lanish tezligidagi farqlarga.
- Zaryadlangan zarrachalarning elektr maydon ta'siri ostida harakatlanishiga.
Javobni ko'rish
Zaryadlangan zarrachalarning elektr maydon ta'siri ostida harakatlanishiga.
#27
27) Qog'oz xromatografiyasida statsionar faza odatda qanday bo'ladi?
- Qattiq adsorbsion material (silikagel) bilan qoplangan maxsus qog'oz.
- Haroratga chidamli inert qattiq tashuvchi ustidagi suyuqlik qatlami.
- Qog'oz tolalarida adsorbsiyalangan suv qatlami.
- Yupqa qatlamli polimer material, suyuqlikning kapillyar harakatiga asoslangan.
Javobni ko'rish
Qog'oz tolalarida adsorbsiyalangan suv qatlami.
#28
28) Adsorbtsiya termodinamikasi bo'yicha qanday jarayon hisoblanadi?
- Issiqlik o'zgarishlari yo'q, shuning uchun u izotermik jarayon hisoblanadi.
- Odatda ekzotermik jarayon, chunki adsorbsiya paytida energiya ajralib chiqadi.
- Har doim endotermik jarayon, chunki adsorbat molekulalarining sirtda bog'lanishi uchun energiya talab etiladi.
- Jarayonning entropiyasi faqat haroratga bog'liq, lekin energiya o'zgarishlari yo'q.
Javobni ko'rish
Odatda ekzotermik jarayon, chunki adsorbsiya paytida energiya ajralib chiqadi.
#29
29) Mass-spektrometrik (MS) detektor xromatografiyada qanday ma'lumot beradi?
- Komponentlarning issiqlik o'tkazuvchanligini va ularning elektr zaryadini aniqlaydi, faqat gaz fazasida.
- Ajratilgan komponentlarning molekulyar massasini va fragmentatsiyasi haqida ma'lumot beradi, bu ularni aniqlash imkonini beradi.
- Faqat komponentlarning qutbliligini va ularning eruvchanligini aniqlaydi.
- Komponentlarning optik faolligini va yorug'likni yutish qobiliyatini baholaydi.
Javobni ko'rish
Ajratilgan komponentlarning molekulyar massasini va fragmentatsiyasi haqida ma'lumot beradi, bu ularni aniqlash imkonini beradi.
#30
30) Affin xromatografiyasi qanday tamoyilga asoslanadi?
- Har xil erituvchilardagi eruvchanlik farqlariga asoslanib, suyuqlik-suyuqlik ekstraksiyasini amalga oshirishga.
- Maxsus biokimyoviy bog'lanish (masalan, ferment-substrat, antikor-antigen) orqali maqsadli molekulani tanlab ajratishga.
- Molekulalarning kattaligi va shaklidagi farqlarga asoslanib, g'ovakli matritsa orqali ajratishga.
- Zaryadlangan molekulalarning elektr maydonidagi harakatiga va ularning ion almashinuvi reaksiyasiga.
Javobni ko'rish
Maxsus biokimyoviy bog'lanish (masalan, ferment-substrat, antikor-antigen) orqali maqsadli molekulani tanlab ajratishga.
QuizPilotda o'ynash